Munzur, çılgın akan
bir asi su değildir sadece. Her Dersimlinin özgürlüğe dair, iyiliğe, güzelliğe
dair hayallerinin, düşlerinin, dileklerinin, dualarının simgesidir o.
Munzur'dan bir tas su içmek, bir kavl-i karar nedenidir. Söz'dür. Uğruna
ölünür...
Yıllar önce, henüz kızım doğmamışken, bir gazetenin
"Duymayı en çok sevdiğiniz ses ne sesidir?" gibi bir anket sorusuna,
neredeyse hiç düşünmeden "Munzur'un sesi" diye yanıt vermiştim. Henüz
kızım doğmamışken diye belirtme gereği duymamın nedeni, kızım olsaydı
hayatımda, bu kadar tereddütsüz cevaplamazdım o soruyu. Cevabım, kızımın
"Baba" diyen sesini duymak da olabilirdi yani. (Aynı anketin
sorularından biri de, "En nefret ettiğiniz ses hangisidir?" gibi bir
soruydu ve cevabım, gardiyanların üstümüze koğuş kapılarını kapatırken çıkan
ses olmuştu.)
Munzur, coşkuyla akan hızlı bir nehirdir. Türkiye'nin debisi
en yüksek sularındandır. Munzur Gözeleri'nden beslenir. Gözeler de Munzur
Dağları'ndaki metrelerce kardan. Son yıllarda, bazı kışlar beklenenden, her
sene yağandan daha az yağar oldu kar. Dersim bir kar ve kış memleketidir oysa.
5-6 yıl önce, bir kış vakti Dersim'e gittiğimde insanları
her zamankinden daha farklı bir endişe ve tedirginlik içerisinde görmüştüm. Kısa
sürede anladım bu tedirginliğin nedenini. Kışın ortasındaydık (Ocak ayının
sonlarıydı) ve doğru dürüst kar yağmamıştı Dersim'e... Bilmeyenler, yerdeki
15-20 cm kar kalınlığına bakıp "Ne çok kar yağmış buraya?" diye
düşünebilirlerdi ama Dersim için bu asla "normal" değildi. Ovacık'a
gittim. Kar yolu hiçbir noktada kapamamıştı. Ve Ovacık'taki kar kalınlığı 1
metre bile değildi. Her kış metrelerce kar altında kalan Ovacık'ta
insanlarımızın endişesi daha da belirgindi; doğru dürüst kar yağmamıştı bu
sene... Munzur'un asiliğinden eser yoktu. Ne olacaktı Munzur'a?
2003 yazında yıllar sonra ilk kez Munzur Gözeleri'ne
gittiğimde, gözelerin Munzur dağ silsilesinin eteklerinde en yakın olanlarından
birinin kuruduğunu görmüştüm. O süt gibi çağlayan pınar kurumuştu, nasıl olurdu
bu? Kurumuş gözenin yakınında oturmuş bir yaşlı kadın, ağlıyordu. Neden
ağladığını biliyordum. Benim de gözlerim dolmuştu...
Munzur, çılgın akan bir asi su değildir sadece. Her
Dersimlinin özgürlüğe dair, iyiliğe, güzelliğe dair hayallerinin, düşlerinin,
dileklerinin, dualarının simgesidir o. Munzur'dan bir tas su içmek, bir kavl-i
karar nedenidir. Söz'dür. Uğruna ölünür...
***
1937 baharında başlayan ve yaza doğru ağırlaşarak süren,
"barış" çabalarına kulak verilmeyen, Dersim'i kana boyayan askeri
operasyona karşı varlık-yokluk mücadelesi veren Dersim aşiretlerinin önemli bir
bölümü, Temmuz ayında, "Rayber" Seyit Rıza'nın çağrısıyla Munzur'un
kıyısında bir araya geldiler. Orada suyun iki yakasında durumlarını
değerlendiren aşiret liderleri, direnmekten başka bir yol olmadığına karar
verdiler. Munzur'dan bir tas su içerek...
Ne var ki o aşiret liderlerinin çoğu, daha köylerine
dönmeden söz'ü çiğnediler. Acımasız, kanlı paşa Abdullah Alpdoğan, sadece
askeri operasyonlarla sonuç almaya çalışmıyor, Dersimliler içinde yaydığı
haberlerle aşiretlerin birliğini önlemeye de özel bir önem veriyordu. Önceleri
Koçgiri ayaklanmasının ardından Dersim'e sığınmış Alişer Efendi'nin kellesi
verildiğinde harekatın bitirileceğini yaymıştı mesela. Alişer ve eşi Zarife
Hatun'un kelleleri önüne atıldıktan sonra, bu sefer de Seyit Rıza'nın kellesini
istemeye başlamıştı. Seyit Rıza'nın kellesi vurulsa, Dersim'de harekat, katliam
bitecekti...
Buna inanan aşiretler sessiz kalarak, hatta askeri
birliklere kılavuzluk ederek katliamın biteceğine, hayatta kalacaklarına
inandılar. "Bir tas su" sözünü bunun için çiğnediler.
Çiğnediler ve Seyit Rıza ve arkadaşları asılarak öldürüldü
ama, katliam durmadı. En kanlı kitlesel, toplu katliamlar 1938 yılı boyunca
yaşandı. Kenara çekilen, işbirliği yapan köy ve aşiretler de "hedef"
oldular. Dersim coğrafyası baştan başa kana boyandı. Munzur, uzun süre kan
aktı...
***
Uzun hapislik yıllarım boyunca Munzur, bir özgürlük
simgesiydi benim için. Bir hasretti. Uğruna yaşadığımız, direndiğimiz bir
hasret...
Yıllar sonra Munzur'la kavuştuğumuzda, kıyısında oturup
ağlamıştım. Hasret yılları bir film şeridi gibi gözlerimin önünden geçerken,
dilimden dökülen sözcükler, "Bugünleri görmek de varmış" olmuştu...
Bugünleri görmek de varmış... Daha göreceklerimizden
başka... Ama Munzur hala kanıyor...
11 Kasım 2018
Foto: Dersim arşivimden, 2013
Yorumlar
Yorum Gönder