Ana içeriğe atla

Kayıtlar

Dersim etiketine sahip yayınlar gösteriliyor

Hayat Dediğin, Yol'a Dair...

 Mesele nereye yürüdüğünü bilmek. Bir menzili olmak, hedefi olmak ve yürüdüğün yolda önünde göz alabildiğine uzanan tepeleri aşma gücü, nefes ve dizlerinde dermanı olmak... ===================================================== Yol, yürüdüğündür...  Mesele nereye yürüdüğünü bilmek. Bir menzili olmak, hedefi olmak ve yürüdüğün yolda önünde göz alabildiğine uzanan tepeleri aşma gücü, nefes ve dizlerinde dermanı olmak... Uzun yol yürüyüşçüleri bilir, dağları yurt bellemiş olanlar bilir. "Şu karşı tepeyi gördün mü? Gideceğimiz yer, hemen onun arkasında. Ha gayret!" Bu bir yürümek pusulasıdır. Yol gözünde büyümesin ve yürümek seni bitap düşürmesin diye...  O tepenin ardında üzerine yürüyeceğin başka tepeler de vardır aslında ama menzilinden şaşmadan, yürümek gerektir; yürüyeceksin. Bilen bilir; yürümek hayat kurtarır bazen, durmak ölüm... Bir gün sen de yol'a düşmüş olan heyecanı büyük yoldaşlarına, "Şu karşı tepeyi gördün mü?" diyeceksin, "Oraya vardık mı, tamam...

Aslolan yoldur, yürümektir

 Deyin ki dağların hafızasına kazılı tarihin öğrettikleri ne unutulabilir ne de karartılabilir; acıyla, çileyle, özveri ve emek destanlarıyla, kanla yazılmıştır Aslolan yoldur, yürümektir. Hayalleriniz olacak, umutlarınız, çabanız, mücadeleniz; ve elbet hayal kırıklıklarınız, düştüğünüz, kaldığınız, yeniden kalktığınız, bazen mecalinizin kalmadığı hissine kapılsanız da, yürümeye devam ettiğiniz… Aslolan yoldur, yürümektir. Marx’ın dediğince yaşadığımız hayatı insanî kılmak ise meselemiz, yılmak, yorulmak bilmeyen bir yürüyüş olmalıdır bu. Aslolan yoldur. İnsan, bir “gelecek” tasavvuru olandır. Her şey daha iyi, güzel, güvenli ve özgür olsun diye tarif ettiği bir gelecek… Bir gelecek tasavvuru olmayan, hayatı sürüklenerek yaşayandır; ilkeleri, değerleri, dolayısıyla bir çabası, mücadelesi yoktur. Herhangi bir canlının “fıtratındaki” güdü ve reflekslerden ibarettir varlığı. Aslolan yoldur, yürümektir. Umutları, hayalleri, düşleri olmak, bir gelecek duygu ve duyarlılığına, sorumluluğu...

Özlemek ne uzun bir mesafe, Dersim…

 Ağızlarına çağdaşlık, ilim, bilim gibi lafları pelesenk etmelerine, hatta bazıları “çağdaşlık” ne kelime, kendilerince “komünist” takılmalarına karşın, Dersim deyince “Saldır Co!” komutu almış gibi ayaklananlar var. Hâlâ var. Bazen bunlara nereden esiyorsa “Dersim değil Tunceli” diye tutturuyorlar avucuna baktım yollar görmedim yolculuklar gördüm mezar görmedim ölü gördüm düşman görmedim savaş gördüm –Şirvan Erciyes Yollarda okurum diye yanıma kitaplar almıştım ama Şirvan Erciyes’in Post Mortem adlı şiir kitabına takıldım kaldım (Kayıp Kitaplar Yay. Haziran 2025). Her şiir okuduğumda şair olmadığıma, olamadığıma hayıflanırım içten içe. Bazen şiirsel metinler çıkar kalbimden, kalemimden, evet, ama şiir başka bir şey. İyi şiir, sanırım, her okuyanda uyandırdığı duygu ve düşünceler ölçüsünde iyi şiirdir. Okuduğunuzda içinizde bir şeyleri uyandırmayan, ayaklandırmayan ve ne anlattığını anlamak için bilmece, bulmaca çözer gibi kafa yorduğunuz bir şiir, iyi şiir olabilir mi? Şirvan Erci...

Devrimci, demirci, şair… Fadıl Öztürk

 Mezar yerinden farksız yüreklerimiz ve hayret etmekten alamıyorum kendimi; ölülerimizden miras hayatlar yaşamanın ağırlığını daha ne kadar taşıyabileceğiz; daha ne kadar acı, daha ne kadar… Bir adımızın olması değil giydiğimizde bize yakışan bir hayatımızın olmasıdır önemli olan Olur ya bazen, haykıran, feryat eden bir yazı yazmanız gerekir ve ama eliniz bir türlü varmaz ne kaleme, ne klavyeye… Bir yumruk gibidir aldığınız haber, gelip oturmuştur boğazınıza.  Sanki elinize kalemi alıp da onun adını yazdığınızda, asıl o zaman… Sevdiğiniz birini kaybettiğinizde, onun adını ve numarasını telefon rehberinizden silmeye varmaz eliniz ya bir türlü, öyle bir şey. Onun adıyla birlikte hatıralarınız da silinecekmiş gibi tuhaf ve olmadık bir duyguya kapılırsınız, vedalaşmaya yoktur mecaliniz… Boğazınıza, göğsünüze bir yumruk olur oturur sözcükler… Sizin de hayatınızda vardır insanlar eminim adları, çocukluğunuzla özdeşleşmiş. Adlarının geçtiği yerde, çocukluğunuza döner zaman… Bir büyük...

Uzağa bakmak...

 “Uzağa bakmak lazım ara sıra” dedik birbirimize, gözlerimizi birbirimizden gizleyerek silip, “uzağa bakmak iyi gelir gözlere.” Karşımızda olanca heybetiyle Mazgirt Dağları vardı, hani “Kırklar Dağı” dediğimiz ve Munzur akıyordu yanı başımızda Kitap fuarından daha iyi “vesile” mi olur deyip geçen ayın sonunda Diyarbakır’a gittim, malum. Hayli zaman olmuştu, özlemiştim. Oradan Elazığ ve sonra da Dersim’e gittim, annemin elini öptüm, bir parça nefes aldım… 30 yılın ardından hapishanelerde mahpusların başında sallandırılan Demoklesin Kılıcı idare ve gözlem kurullarının keyfi engellerini de aşarak “dışarı” çıkan birçok arkadaşımı da görme imkanım oldu, Diyarbakır ve Dersim’de. 30 yıl, bir ömür, ama gayet iyi ve moralli idiler; “olağan” denilebilecek sağlık sorunlarını saymazsak… “Devlet açılımı” ile ilgili bölgedeki atmosferi geçen yazımda ele aldım. Diyarbakır ve konuyla ilgili konuşabildiğim Elazığ’da insanlar hadi “karamsar” demeyeyim ama son derece “temkinli” idiler. Esasında, ben ...

Birisi DERSİM mi dedi?

 Bir coğrafyayı Türkleştirmek için katliamların yanı sıra bu tür zorlama inkar yollarına başvurmanın nesi ve neresi “feodalizmle mücadele”? Geçen 22 Ocak günü Dersim’de, Kamer Genç’in ölüm yıl dönümü vesilesiyle düzenlenen anma törenine katılan CHP Genel Başkanı Özgür Özel, burada yaptığı konuşmada Genç’in hemşehrilerine hitap ederken “Değerli Dersimliler” dedi. “Dersimliler” mi dedi o? Tabii hemen “devletin ve milletin bölünmez bütünlüğü” ideolojisinin bu tür durumlara karşı sürekli aport halindeki aparatları harekete geçti. Bunlardan gazeteci kılıklı (İHA Ankara Haber Müdürü imiş?) biri, görünüşte ve sözde dahi olsa “gazeteci” olduğunu unutup Sayın Özel’i sosyal medya hesabından Sabiha Gökçen’in adını kullanarak tehdit etti: “Dersim değil Tunceli. Israr edersen bir Sabiha Gökçen çıkar, kafanıza vura vura öğretir.” Bu Onur Öymen özentisi terbiyesiz, edepsiz, provokatör zat için umarım Sayın Özel tehdit ve hakaret davası açar ve kimin kafasına ne şekilde vurmaktan bahsettiği ile il...

"Dere insan leşleriyle doluydu, susuzluktan öldük"

86 yıl önce, Seyit Rıza, oğlu Resik Hüseyin ve Dersim’in yol rehberi beş kişi idam sehpalarında asılarak öldürüldüler. Unutmayacağız. Unutturmayacağız. Çünkü Türkiye bu gerçekle yüzleşmeden iç barışını sağlamış, demokrasisiyle güçlü ve geleceğine güvenle bakan bir Türkiye olamaz. 86 yıl önce 14 Kasım 1937 gününü 15 Kasım’a bağlayan bir gece vakti, Seyit Rıza, oğlu Resik Hüseyin ve Dersim’in yol rehberi beş kişi, araba farlarıyla aydınlatılan Elazığ Buğday Meydanında kurulan idam sehpalarında asılarak öldürüldüler. Seyit Rıza ve arkadaşlarının asılarak öldürülmelerini organize etmek göreviyle Elazığ’a gelen dönemin Emniyet Genel Müdür yardımcısı İhsan Sabri Çağlayangil, idam kararının alındığı sözüm ona mahkeme ile idamların gerçekleştiği anları, bazı “detayları” atlamakla beraber anılarında açık ve anlaşılır bir dille anlatır. (İhsan Sabri Çağlayangil, Anılarım. İstanbul, Yılmaz Yay., 1990) “Ankara’dan beni asmaya mı geldin?” Mahkeme idam ve diğer ağır ceza kararlarını açıklarken, Türk...

Gündem hareketli, "şok" gelişmeler var!

“Hukukun üstünlüğü” tartışılır halde iken “kanun devleti” olmak da bir anda tartışmalı hale getirildi… Türkiye kadar gündemi hızlı değişen bir başka ülke var mıdır acaba; sanmıyorum. Bir konu “gündem” oluyor ama henüz o gündemle ilgili haberleri, yorumları, gelişmeleri takip ediyorken bir başka “gelişme” o gündemi süratle eskitiyor. Söz konusu “gündem” konuları ve içerdiği gelişmelerin, her geçen gün demokrasi ve özgürlükler adına var olan kaygı ve endişeleri daha da derinleştiren bir anlamı olmasa, bu “hızlı” ve “hareketli” gündemle yaşamak hayli heyecanlı, eğlenceli bir şey olabilirdi. Türkiye’de Dersim’le ilgili bir araştırma yaptığı için tanıştığım Danimarkalı Kristine isimli bir arkadaşım vardı. Ben onunla İngilizce o da benimle Türkçe konuşmaya çalışıyordu. Benim İngilizcemi, onun da Türkçesini geliştirmeye ihtiyacı vardı. 2006 yılıydı. Türkiye’ye, ama özellikle Dersim’e hayran olmuştu. Sorana “Turunçmekliyim” (Dersim merkeze bağlı bir köy) diyordu, o derece. Türkiye’ye yerleşmek...

Tarih kadar eskidir çocukların yaşı

Af dilesek onlardan ve lanetler okusak onların yaşamalarına izin vermeyen savaş cellatlarına. Barışsak insanlığımızla. Tarih kadar eskidir savaşlara kurban verdiğimiz çocukların yaşı… Ve o çocukların yaşamına kasteden savaşların çeşit çeşit “davalar” suretindeki laneti. İnsan evladının yüreklerine düşmüş karanlık gölgelerdir ve arınmak, yorulmak bilmez bir mücadele nedenidir ömrünce. Dersim’de toprak evlerin kapıları güneşe doğru açılırdı, pirlerimizin dilinde dağların kilidi kırılmazdan ve evliyalar terk etmezden evvel bizi kaderimize. Karanlık kötüdür ve her gün bir mucize gibi dağların ardından yeniden ve yeniden doğan güneş, bir yeni ve yeniden başlangıç olmaya tanıdığı şanstır doğanın. Nicedir kanla gölgelenmiş… Elleri bayrak misali göğe uzanmış ah çeken anaların feryadıdır, önlerinde cansız uzanmış bebek cesetleri; gün yüzü görmesin insan olana, çocuk olana, bebek olana bu kötülüğü reva görenler, güneş yüzü görmesin, ocaklarına karanlıklar çöksün… Işık, ateş, Hakk’ın cemalidir gü...

"O köyleri Ermenistan'dan sızan PKK helikopterleri yaktı"

 Türkçü, İslamcı, ulusolcu bir “kokteyl” koalisyon Sezgin Tanrıkulu’na “TSK’ya iftira attı!” gerekçesiyle “asalım mı keselim mi?” diye saldırıyor. Sezgin Tanrıklulu malumun ilamı kabilinden bir çift laf etti diye günlerdir linç ediliyor. Yakın tarihimizden Dersim’de unutulmaz izler bırakan bir “olayı” maksat kayda girsin diye hatırlatmak istiyorum ben de. Öncesinde de çeşitli tarihlerde tehditler, çok sayıda baskınlar, “faili meçhuller” olsa da 1994 Ekim ayı, Dersim’de akıllara ’38’i getiren bir tarih olarak yaşandı. Tanıkların, Bolu Komando Bölüğü olduğunu vurguladıkları bir askeri birlik, 1994 Ekim ayının ilk haftası içinde başta Ovacık (Pulur) olmak üzere Dersim’de çok sayıda köyü “10 dakika içinde evlerinizi boşaltın!” uyarısı (!) yaparak yaktı. Olağanüstü Hal Bölge Valiliğinin (OHAL) Kasım 1997 tarihli raporuna göre Dersim’de 1994 yılında 183 köy, 823 mezra, 8 bin 439 hane boşaltıldı, yaklaşık 50 bin kişi yerinden edildi, göçertildi. Türk Silahlı Kuvvetleri’ne (TSK) bağlı aske...

Yine ve hâlâ: "Ne mutlu Türküm diyene"!?

 Dersim’i çevreleyen dağların, tepelerin hemen tamamında “kalekollar” var ve hâlâ “Ne mutlu Türküm diyene!” mi? Özellikle ve öncelikle ülkenin “bu tarafında” yaşayan sayın okurlarımı şöyle bir düşünmeye davet ediyorum: Yaşadığınız şehirde, mahallede, geçtiğiniz sokaklarda, caddelerde, kafanızı kaldırdığınız her yerde “Ne mutlu Türküm diyene!” sloganları yazılı kocaman tabelalar, pankartlar gördünüz mü? Milli bayramlar münasebetiyle filan dört bir tarafa Mustafa Kemal Atatürk posterleri, yazıları, afişleri asılması değil kastettiğim. Gayet olağan bir şeymiş gibi her tarafta “Ne mutlu Türküm diyene!” yazılarıyla karşılaşmaktan bahsediyorum. Ne de olsa ben de ülkenin “bu tarafında” yaşayan bir insanım ve kendimden hareketle bu soruya sizin adınıza da cevap verebilirim: Hayır… Ama yolunuz ülkenin “o tarafına” düştüğünde işin rengi değişiyordu. En azından 2013 yılına değin böyleydi. Dağlar, tepeler kocaman harflerle yazılmış “Ne mutlu Türküm diyene!” yazılarıyla bezeliydi. Şehirlerde de...

Kendini çok hissetmek...

 Alevilere hakaretler edilen konuşmalara tanık olmuş ama sözcüklerinizi yutmuşsanız, Dersim’de kendinizi “çok” hissedersiniz. İyi hissedersiniz. 2003 yılı yazıydı. Anamla Düzgün Baba’ya çıkmıştık. Annem yıllar sonra oğlu ile Düzgün Baba’ya çıkmaktan, Haskar Çeşmesi’nde çerağ uyandırmaktan, dua edip dilek tutmaktan yana çok mutlu olmuştu. Yaşlıydı, yorgundu ama söz konusu olan Düzgün Baba’ya çıkmak olunca, derman gelmişti dizlerine. Gerçekten de çok fazla takılmadan ve arada yorulduğunda Düzgün Baba’dan kuvvet dileyerek yoluna devam etmişti. Düzgün Baba’nın; dağa tırmanırken, yaşlı da olsa, hasta, yorgun çocuk da olsa kalbi temiz olana güç, kuvvet verdiğine inanılır. 7-8 yaşlarında bir çocuğun babasına “Çok yorulmuştum ama Düzgün Baba bana güç verdi, yürüdüm” dediğine tanık olmuştum o gün. Mevzunun özü, inanmak. Gözünde büyütürsen, adımlarını yolu bitiremem güvensizliğiyle atarsan, tedirginsen, Düzgün Baba’nın haşmeti, önünde uzanan aşılmaz bir çile olur çıkar. Dağcılar, doğa yürüyü...

Dersim'e "Tunceli" demek...

 Cemal Süreya gibi, bir insan neden kimliğini gizlemek zorunda hisseder kendini? Diyarbakırlı oluşunu, Hakkarili, Şırnaklı, Dersimli oluşunu… Adını Türk edebiyatının köşe taşlarından biri olarak bildiğimiz ama aslında etnik kimliği, anadili itibarıyla Kürt olan kaç şair, yazar, sanatçı tanıyorsunuz diye sorsam, eminim aklınıza ilk gelecek isimlerden biri Cemal Süreya olur. Cemal Süreya, Dersimlidir (Pülümür). ’38 kırımında 7 yaşındayken ailesiyle birlikte Bilecik’e sürgün edilmiştir. Eşine yazdığı mektuplardan birinde bu sürgünü şöyle anlatır: “Bizi bir kamyona doldurdular. Tüfekli iki erin nezaretinde. Sonra o iki erle yük vagonuna doldurdular. Günlerce yolculuktan sonra bir köye attılar. Tarih öncesi köpekler havlıyordu. Aklımdan hiç çıkmaz o yolculuk, o havlamalar, polisler. Duyarlığım biraz da o çocukluk izlenimleriyle besleniyor belki. Annem sürgünde öldü, babam sürgünde öldü.” Annesi, sürgündeki altıncı aylarında henüz 23 yaşında dördüncü çocuğunu doğururken hayatını kaybetmi...

Jar û Diyar, Dersim...

 “Bakma böyle konuştuğuma, ne olursa olsun, nerede olursak olalım, Dersim bize Jar û Diyar’dır.” “Biz görmedik… Sizler ve sizlerin çocukları görürse, ruhumuz şad olur, arkada kalan yaşlı gözlerimiz sevinçle ışıldar… Dünya yüz çevirdiği iyiliklere döner yüzünü; savaşlar, haksızlık ve adaletsizlikler son bulur… Gönüller bir ve yurdumuzun geleceği aydınlık olur… Her köşesi kan ve dua ile anılan ziyaretler diyarı Dersim, Düzgün Baba’nın, Munzur Baba’nın, Sultan Hıdır’ın iyilik, güzellik, doğruluk, dürüstlük, temiz ahlak telkin eden yolunda küskün kaderiyle barışır, kendi gerçeğiyle değer bulur ve Pepuq Kuşu bir başka ağlamaya başlar efsanelerimizde…” -Seyit Hasan Yukarıdaki sözler, Kureyşan pirlerinden dedem Seyit Hasan’ın kıymetini yıllar sonra idrak ettiğim konuşmalarından biri. Yaklaşık olarak, yani aklımda kaldığınca. Kafasından çıkardığını hiç görmediğim kocaman sarıklı, gözlüklü, uzun, beyaz sakallı, “rüyamda nur yüzlü bir ihtiyar gördüm” denir ya, öyle temiz, nur yüzlü, heybetl...

"Genç olup da devrimci olmamak bir çelişkidir"

 İyilik ve güzellik aşkına adanmış hayatların hikâyesi bizimkisi: güzel ve güneşli günler, mavi bir ufuk, illa da özgürlük... “Sefil düşünceler ve küçüklükler arasında kaybolup hayattaki büyük sırrı çözemedik, soru da cevapsız ve acımasız kalakaldı: Nasıl yaşadın, neden öyle yaşadın, neyi yapabilecekken yapmadın, başka bir yol, başka bir anlam arıyordun, yanlış zilleri, yanlış kapıları çaldın, yanlış yollara saptın, yanlış insanları sevdin, yanlış yataklarda uyudun, yanlış evlerde yaşadın. Neden hayal ettiklerini, düşündüklerini bu kadar küçümsüyorsun..." -Kostas Mourselas, Kızıla Boyalı Saçlar İnsan yaşamında önemli karar anları vardır. Bazen o anların hakkını veririz, düşünür, hesaplar ve sonuçta bir karar veririz. Bazen ise, şartların sizi sürüklediği yönde yürümek olur kararınız; yani aslında kendi irade ve tercihinizle, önünü arkasını hesaplayarak verdiğiniz bir karar yoktur. Şartların zorunlu kıldığı bir “rotası” oluşmuşsa yaşamınızın, fazla seçeneğiniz de yoktur, yürüyecek...