Ana içeriğe atla

“Türkiye’de sol sağdır, sağ da soldur”

“Cafer doğru söylüyor, 27 Mayıs darbesiyle yüzleşmek lazım” diyen arkadaşa o e mail grubunu çekip çeviren, adı bende saklı, kafası 70’li yıllarda donmuş vatandaş, yazımda neden ve gerekçeleriyle ortaya koyduğum görüşe kendi gerekçeleriyle yanıt vermek yerine ne demiş sizce?

===================================================

2008 yılında, 27 Mayıs darbesinin yıldönümü vesilesiyle Taraf gazetesinde solu 27 Mayıs darbesiyle yüzleşmeye davet eden, “iyi darbe-kötü darbe” ayrımı yapmadan darbelere, darbeci zihniyete, askeri vesayet nizamına karşı olmak gerektiğini savunan bir yazım yayınlanmıştı.

(“Taraf öyle mi? Doğru ya sen eski Taraf yazarıydın!” diye mırıldananlar yazının kalan kısmını okumazlarsa, söz, kızmayacağım. Yeter ki ağızlarını bozmasınlar, yoksa biber sürerim!)

O zaman e-posta grupları revaçtaydı ve bu gruplarda oldukça hararetli tartışmalar oluyordu. İsmi lazım değil, bu gruplardan “solcu” görünümlü birinde, bir arkadaş bu yazımı paylaşmış ve “Cafer doğru söylüyor aslında, darbeler arasında ayrım yapmak yanlış,” mealinde kendi görüşünü de belirtmiş.

(Burada bilmeyenler için not düşmüş olayım: Türk sol hareketlerinin önemli bir kısmı uzun yıllar boyunca 27 Mayıs 1960 darbesini “ilerici darbe” olarak nitelendirdi. Daha ileri gidip “politik devrim” olarak adlandıranlar da vardı. Epeydir yayınlarını izlemiyorum; hala aynı kafada olanlar varsa, ne diyeyim, acınası bir ideolojik sefillik…)

“Cafer doğru söylüyor, 27 Mayıs darbesiyle yüzleşmek lazım” diyen arkadaşa o e mail grubunu çekip çeviren, adı bende saklı, kafası 70’li yıllarda donmuş vatandaş, yazımda neden ve gerekçeleriyle ortaya koyduğum görüşe kendi gerekçeleriyle yanıt vermek yerine ne demiş sizce?

O zaman “Yüzleşme Derneği” adında bir sivil toplum girişimine önayak olmuştum. O ideolojik manada kazma vatandaş, “Cafer Avrupa emperyalizmi tarafından desteklenen bir dernek kurmuş, bilmiyor musunuz?” demiş. (Bir arkadaş o yazışmaları bana ilettiği için bu kadar detaylı biliyorum… “Avrupa emperyalizmi” diye sayıklayan kişinin sonradan AB ile münasebetlerini de o da ayrı.)

Yüzleşme Derneği’nin “Avrupa emperyalizmi” veya Avrupa Birliği (AB) ile hiçbir alışverişi yoktu oysa ne o zaman ne de sonrasında… (Doğru bulmadığımızdan değil, bilmediğimizden; çok teferruatlı proje prosedürleri vardı.) Kendi irademizle kapatılmasına karar verene değin, bilen bilir, amatör bir ruhla, kıt-kanaat imkanlarla anlamlı çalışmalar yürütmüştük. İyi de konu bu değildi ki?

O kafada olanlar halen de savunduğun bir görüşe karşı koyacak sağlam, sağlıklı, tutarlı bir görüşleri olmadığı ve sloganlarla idare etmek daha kolay olduğu için, hiç alakasız şekilde, “Sen eskiden Taraf’ta yazmıştın, değil mi?” diye sayıklıyorlar. Bir tanesi de çıksa dese yazılarını okudum, filanca yazında saçmalamıştın; alnından öpeceğim. Okumuyorlar da yani. Neyse…

Neden böyle bir girizgâh yaptım, az sabır…

Kim sol, kim sağ karışıklığı üzerine düşünelim biraz

Başlığa çıkardığım tespitin sahibi, İdris Küçükömer. 1969 yılında yayınlanan “Batılılaşma ve Düzenin Yabancılaşması” adlı kitabının fırtınalar kopartılan temel tezi buydu.

Bu görüşün nasıl bir süreçte oluştuğunu bilmekte yarar var. Çünkü Küçükömer bu düşüncesini yüksek sesle dillendirmeden önce, dönemin sol atmosferine hâkim olan görüşleri savunan biriydi. Mesela 27 Mayıs darbesini, birçok sol grup ve sol aydın gibi o da “ilerici bir darbe” olarak selamlamıştı…

Fakat sonradan İdris Küçükömer’in gördüğü realite şuydu: Milli Güvenlik Kurulu (MGK) gibi askeri ve bürokratik vesayet kurumlarıyla, “nispi özgürlükler getirdi” denilen darbe anayasası anlamsızlaştırılmış, dahası, Genelkurmay’ın müesses nizamın koruyucu-kollayıcı gücü olma misyonu pekiştirilmişti.

Bunu bilince çıkarana değin Küçükömer, 1963 yılında Albay Talat Aydemir’in orduda organize ettiği “27 Mayıs’tan daha ilerici” iddialı cuntasına destek de vermişti.

1960’ların sonlarına doğru ordu içerisinde “sol Kemalist darbe” örgütlenmelerine, hazırlıklarına uzak durdu. 1965 yılında 15 vekil ile parlamentoya giren Türkiye İşçi Partisi (TİP) bünyesinde yer aldı, darbecilik yerine sivil-demokratik mücadeleyi tercih etti. Halkı “gerici, cahil bir kitle” gören elitist anlayışlara karşı onlarla bağ kurmak gerektiğini savundu.

Küçükömer’in “Sol aslında sağdır” derken öncelikle dayanağı, sivil-askeri bürokratik Kemalist elitin “ilerici”, “çağdaş” hatta bazılarının “sol” iddiasının, gerçeği yansıtmadığı ve Batı standartlarında bunların “sağcı” olduğu görüşüydü. Bunların sloganları bir yana, gerçeklikleri, halktan kopuk olmalarıydı, halka değil devlete yaslanmayı tercih etmeleriydi. “Devrimci” değil, statükocu idiler ve devletçilik ile birlikte statükoculuk, aslında sağ ve muhafazakar ideolojik hassasiyetler idi, vb.

Küçükömer’e göre “sağ”, “muhafazakâr”, “İslamcı” olmakla yaftalanarak siyasi alanda etkisiz kılınmaya çalışılan siyasi yapılar “sol” iddialı olanlardan daha fazla “halkçı” idi, statükoya karşı değişimi, yenilenmeyi savunuyorlardı

Küçükömer; padişaha isyan eden yeniçerilerden ulemaya, Tek Parti CHP’sine ve onun “halka rağmen” uygulamalarına karşı öfke biriktiren halkın iktidara taşıdığı Demokrat Parti’ye değin (DP) yaşanan tarihselliğin, otoriter devlet zihniyet ve egemenliğine karşı “Batılı anlamda değişimi” zorlayan bir “sol misyon” üstlendiğini savunmuştur.

***

Ana hatlarıyla özetlediğim bu görüşler, o zaman ciddi tepkisel tartışmalara konu olmuştu. Kuşkusuz tartışılır görüşlerdir. Öncelikle “toptancı” bir yaklaşımla hareket edildiği için. Ancak Küçükömer’in tezlerinde o zaman olduğu gibi günümüzde de “Sol bu mudur?” dedirten düşündürücü ve tartışmaya değer ögeler bulunduğunu açık yüreklilikle teslim etmek lazım.

Konuya 2008 yılında 27 Mayıs darbesiyle yüzleşmek gerektiğini savunan bir yazıyı ve buna karşı gösterilen “tepkiyi” hatırlatarak giriş yapmamın nedeni de zaten bu.

Eğri oturup doğru konuşalım: Sabah akşam AKP’ye ve Tayyip Erdoğan’a oy veriyor diye “cahil cühela halka” hakaret etmeyi (Ben “hakaret” diyorum siz “küfür” anlayın…) “solculuk” zannedenler var hala…

Dahası da var ve o da evet, Kürt meselesiyle bağlantılı bir yüzleşme muhasebesi yapmayı gerekli kılıyor.

“AKP’yle barış olur mu? Sen buna inanıyor musun yani?” diye başımın etini yiyen bazı “keskin sirke” okurlarım var. Yazılarımda bu ve benzer soruların cevabı var aslında ama bazen daha doğrudan ve dümdüz konuşmak gerekiyor demek. Peki.

9 Ekim 2026

https://munzurpress.com/konu/cafer-solgun/turkiyede-sol-sagdir-sag-da-soldur/



Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Ahhh... Melik

Tam adı,  (Şeyh) Melik Mansur Arsakay idi. Meksikalı isimleri böyle uzun olur galiba. Adıyla ilgili esprilerimize katlanırdı. Amedliydi. Zaza idi. Yaşam dolu idi. En zor zamanlarda dahi, neşesini korur, “Ma deza, gülmeyince geçiyor mu yani, hiç değilse gülelim” derdi... _______________________________________________ Kürtler, dünyanın neresinde olursa olsun, Newroz günlerinde, ölüm kalım ciddiyetinde bir müşkülatları yoksa, kolayca tarif edilemeyecek bir coşkuyla Newrozu kutlarlar. Dünyanın neresinde olursa olsun, evet, birkaç kişi de olsalar, bir araya gelir, mümkünse ateş yakar, üstünden atlar, Newroz coşkusunu yansıtan klamlar, stranlar eşliğinde gowende dururlar. Dünyanın herhangi bir köşesinde veya dağda ya da “içeride.” Ama ben 2026 Newrozunda herhangi bir mitinge, Newroz etkinliğine katılmadım. Newroz coşkusundan eser yoktu bende... Çünkü “mazeretim” vardı. Melik hastaydı. Yoğun bakımdaydı. Diyarbakır’dan arayıp kötü haberi veren arkadaşım, “Biliyorum çok severdin Melik’i, o...

Hâlâ yaşıyor ve katlanıyorsak...

Bazı yazılar zamana dayanıklı yazılardır. Aşağıda okuyacağınız yazı, onlardan biri. "Yeni yıl" yazısı niyetine... ------- Sağlık, huzur, mutluluk, barış tamam da şöyle bir yoklayın hafızanızı, yeni yıldan adalet dilemek çoğumuzun aklının ucundan dahi geçmezdi Her yeni yılda insanlar birbirlerine iyi dileklerde bulunurlar. Güzel bir gelenektir. Kötü bir yıl da geçirmiş olsanız, kişi olarak veya ülke olarak (mesela geçen yıl bir deprem felaketiyle gölgelenmişti yeni yıl umutları), neticede yeni bir yıldır ve umutlarınız, beklentileriniz, dilek ve temennileriniz vardır. Kuşkusuz; umutlu olmak, yeni bir yıla umutlarınızı canlandırarak başlamak, güzel, anlamlı bir gelenek olduğu kadar insanidir de. Ama işte yıl dediğimiz zamanı takvimlendirirken geliştirdiğimiz, kullandığımız bir zaman ölçüm birimi; gün, hafta, ay gibi… Zamanın kendi başına herhangi bir umut veya dileği, beklentiyi gerçekleştirme kudreti yok. Tabii ki biliriz bunu. O umut, dilek veya beklentileri gerçekleştirmenin...

"Murat öldü Cafer"

“Murat çok hasta” diye haber vermişti Fatma. İki gün geçmeden, olsun, yine de gideyim hastaneye, belki bir mucize olur diye düşünürken, “Murat öldü Cafer” haberi geldi bu kez... Önce “Murat çok hasta, hastanede” haberini aldım. Nesi var ki? Kanser... “Ne kanseri?” bile diyemedim. Alacağım cevaptan korktum. En kötüsü olmasından.  En kötüsüymüş... Hangi hastanede? Geleyim, göreyim, moral olur, iyi gelir belki, ne bileyim. “Gelsen de göremezsin ki. Yoğun bakımda. Entübe edildi. Belki bir mucize olur diye bekliyoruz işte.” Bir mucize olur belki. Bir mucize olsa. Bir mucize olsun... Daha çok genç yahu! Ölecek değil ya!  Öldü... “Murat çok hasta” diye haber vermişti Fatma. İki gün geçmeden, olsun, yine de gideyim hastaneye, belki bir mucize olur diye düşünürken, “Murat öldü Cafer” haberi geldi bu kez... İnsan evladı tuhaf bir varlık. Telefon ekranındaki “Murat öldü Cafer” mesajına bir süre bakakaldım öylece. Nasıl olduysa, bir üzüntü emojisi ile yanıt vermeyi akıl edebildim. Bir şey...